Erics BIBber Blog

De openingszin:
Er klopte iets niet.

De korte inhoud
Harry Hole wordt door zijn superieuren naar Australië gestuurd om de politie down-under bij te staan bij het onderzoek naar de moord op een Noorse actrice. Maar de moord is niet de enige reden voor deze gedwongen vakantie. Hole overleefde even daarvoor ternauwernood het auto-ongeluk waarbij zijn collega omkwam, en dompelt zich sindsdien onder in de alcohol.
Holes verblijf in Sydney voert hem naar de duistere kanten van de stad waar de onbezorgde toerist nooit zicht op krijgt. Het verhaal leidt naar een oude Aboriginalvertelling over ‘de vleermuisman’, die tot leven wordt gewekt door misdaad. Een waar de vleermuisman ontwaakt, verschijnt de dood onder de stervelingen.


Het volledige rapport
Hoewel het hem niet aan te zien is, heeft de Noor Jo Nesbo de kaap van de halve eeuw al overschreden. Met de popgroep Di Derre geniet hij van landelijk succes. Maar het combineren van een voltijdse dagtaak met het nachtleven als artiest valt hem alsmaar zwaarder. Hij besluit tot een loopbaanonderbreking en als een uitgever hem vraagt die tijd te gebruiken om een boek te schrijven over de band, trekt hij naar Australië. Het boek waarmee hij naar zijn thuisland terugkeert, is echter geen biografie maar De vleermuisman, dat het begin betekent van een nieuwe loopbaan als misdaadauteur. Het boek was al lange tijd niet meer in het Nederlands verkrijgbaar, maar werd, door de groeiende populariteit van de auteur, eerder dit jaar weer op de markt gebracht.

In De Vleermuisman wordt Harry Hole, rechercheur bij de politie van Oslo, naar Sydney gestuurd om de lokale politie te helpen met hun onderzoek naar de moord op een Noorse jonge vrouw, en de auteur verwerkt er veel van zijn eigen ervaringen down under, in. Net als Peter Temples De gebroken kust drijft het verhaal op de wrijving tussen de blanken en de Aboriginals, maar Jo Nesbo slaagt erin deze problematiek op een zeen aangename wijze in het verhaal te verwerken en waakt erover nooit belerend over te komen.

De auteur hanteert een vertelstijl die zeer nauw aanleunt bij de Angelsaksische wereld van het spannende boek en is daardoor een buitenbeentje in Scandinavië, maar dat weerhield hem er niet van met zijn debuut in 1997 de Gouden Sleutel, de prijs voor het beste Scandinavische spannende boek van het jaar, binnen te rijven. En dit ondanks het feit dat zowel dader, motief als ontmaskering zowat uit de lucht komen te vallen.

Het moge duidelijk zijn dat de plot in deze eersteling nog ondergeschikt is aan de personages, die met veel zorg geboetseerd werden. Een gegeven dat later in de reeks zal veranderen.

Tot slot moet me het detail van het hart dat de vertaler toch een gebrek aan fantasie aan de dag legde toen deze niet verder kwam dan meermaals kort achter elkaar “raketten” te gebruiken waar onderandere ook vuurpijlen en vuurwerk de lading perfect dekte.

Met De Vleermuisman leverde Jo Nesbo een zeer genietbare policier af dat vooral een hebbeding is voor de liefhebbers van zijn recentere werk, want Harry Hole maakt zijn opwachting in alle andere boeken van deze auteur, met uitzondering van het in 2010 verschenen Headhunters, dat buiten de reeks valt.

Het definitieve verdict: 7/10

De eerste alinea
Een grijze vogel fladderde in en uit Harry’s blikveld. Hij trommelde op het stuur. Langzame tijd. Iemand had het gisteren op tv over langzame tijd. Dit was langzame tijd. Zoals de tijd op kerstavond voordat de kerstman kwam. Of in de elektrische stoel voor dat de stroom wordt ingeschakeld.

De korte inhoud
Tijdens een belangrijk vredesoverleg in Oslo over het Midden-Oosten maakt commissaris Harry Hole deel uit van een team dat de veiligheid van de deelnemende staatshoofden moet garanderen. Hij ontdekt dat er een aanslag beraamd wordt en komt daarbij op het spoor van Sverre Olsen, een neonazi. Hole belandt in een wespennest van leugens en intriges, liefde en verraad, dat terug te voeren is op een moord die plaatsvond in Leningrad tijdens de Tweede Wereldoorlog.


Het volledige rapport
De Noor Jo Nesbo hoeft wellicht niet meer voorgesteld te worden. Zijn debuut Vleermuisman sloeg in als een bom en was meteen goed voor De Glazen Sleutel. Meer recent is hij met De sneeuwman en het buiten de reeks gesitueerde Headhunters toegetreden tot de absolute top van Scandinavische misdaadauteurs. Eerder dit jaar werden de vertalingen van drie van zijn oudere boeken geherintroduceerd op de Nederlandse markt. De roodborst – dat eerder verscheen onder de titel Wraakuur – is het eerste deel van deze zogenaamde Oslo-trilogie.

Hierin komt Harry Hole, het vaste hoofdpersonage in Nesbo’s boeken, toevallig op het spoor van een illegale wapendeal die hem, ondanks het gebrek aan enthouiasme van zijn meerdere, niet meer loslaat. Pas als het eerste slachtoffer valt, roept de politie van Oslo alle hens aan dek. De beweegredenen lijken hun oorsprong te vinden bij een paar ouderen die in Wereldoorlog II aan Duitse zijde meevochten tijdens de belegering van Leningrad.

Zelfs tien jaar geleden al toonde Jo Nesbo zich een begenadigd verteller, die als een ervaren kantklosser een aantal losse verhaallijnen met elkaar verbindt tot een degelijk plot, wat resulteert in een meer dan aardig boekwerk. Daarnaast besteedt de auteur ruim voldoende aandacht aan het stofferen van zijn personages. Enkel moet hij erop letten om zijn hoofdpersonage niet met te veel problemen tegelijk op te zadelen, want dan loopt hij het risico dat de lezer gaat afhaken. Ook voert hij zeer veel personages op. Misschien wel te veel, want een paar van hen spelen maar een verwaarloosbare bijrol bijrol en hadden makkelijk onvernoemd kunnen gebleven zijn.

Een ander sterk punt is dat de auteur er niet voor terug deinst om door middel van impopulaire wendingen de lezer probeert te chockeren en bij de les te houden. Maar dat laatste is absoluut geen probleem want de auteurs verstaat de kunst van het vertellen dusdanig dat men eenmaal begonnen het boek liever niet meer wil neerleggen.

De roodborst is zeer geloofwaardig verhaal met slechts één minpunt: de lezer wordt op een bepaald moment bewust voorzien van verkeerde informatie. Gelukkig krijgt de politie diezelfde info ook toegespeeld waar door beiden het onderzoek op gelijke voet beleven.

Ondanks het feit dat Nesbo sinds hij De roodborst schreef alleen maar gegroeid is als schrijver blijft dit verhaal, een decennium na verschijning de moeite van het lezen waard. Ik kan dan ook alleen maar blij zijn dat uitgeverij Cargo De roodborst voor een vierde druk van onder het stof gehaald heeft.

Het definitieve verdict: 7/10

De eerste alinea
Een botsing tussen twee voertuigen is puur natuurkunde. Alles hangt af van toevalligheden, maar al die toevalligheden kunnen worden verklaard aan de hand van de vergelijking: kracht maal tijd is gelijk aan massa maal verandering in snelheid. Vul de toevalligheden in als getallen voor de variabelen en je hebt een verhaal dat simpel, waar en genadeloos is. Het vertelt bijvoorbeeld wat er gebeurt als een zwaarbeladen vrachtwagen van vijfentwintig ton met een vaart van tachtig kilometer per uur een personenauto ramt van achttienhonderd kilo met dezelfde snelheid. Uitgaande van toevalligheden zoals de plaats waar de beide auto’s elkaar raken, de staat waarin hun carrosserieën zich bevinden en de hoek van de lichamen ten opzichte van elkaar, bestaan er ontelbare varianten van deze vertelling, maar ze hebben één ding gemeenschappelijk: het zijn tragedies. En de personenauto heeft de grootste problemen.

De korte inhoud:
Roger Brown is een succesvolle headhunter, zijn vrouw Diana is eigenaar van een kunstgalerij. Ze leiden een luxeleven, een leven dat ze zich eigenlijk niet kunnen veroorloven. Als Roger bij een opening kennis maakt met Clas Greve, ziet hij plotseling een oplossing voor zijn financiële problemen. Niet alleen is Greve de perfecte kandidaat voor een bestuursfunctie bij een van Rogers opdrachtgevers, hij bezit ook een van de meest gewilde werken van Peter Paul Rubens. Roger begint aan de voorbereiding van een kunstroof, maar al snel raakt hij in grote problemen en wordt hij meegzogen in een wereld van huurmoordenaars en oplichters.


Het volledige rapport:
De in de Noorse hoofdstad Oslo geboren Jo Nesbo verhuisde al snel naar het vijfhonderd kilometer noordelijker gelegen plaatsje Molde, waar hij zich ontpopte tot een talentvol voetballer. Als een blessure een eind maakt aan de ambitie van een professionele carrière, trekt hij na het behalen van een diploma economie terug naar zijn geboortestek, waar hij werkt als journalist en beursmakelaar. Maar een nieuwe roeping vindt hij in de muziek. Als componist, tekstschrijver, zanger en gitarist van de pop-rock groep Di Derre ziet hij zichzelf zeer succesvol worden in eigen land.

Als een uitgever vraagt om een boek over de band te schrijven, trekt Jo Nesbo naar Australië en komt hij in 1997 terug met Vleermuisman, een boek dat niets met de band te maken had, maar meteen zijn spannend debuut werd, waarin hij zijn vaste rechercheur Harry Hole introduceert. Het werd bekroond met de Glazen Sleutel, de prijs voor de beste Scandinavische thriller van dat jaar. Het is de eerste in een reeks van literaire prijzen waarmee zijn oeuvre overladen werd en wordt. Na zeven boeken met Harry Hole vond de auteur dat het tijd was voor iets anders. Het resultaat van die uitdaging is het op zichzelf staande, 270 bladzijden tellende Headhunters geworden, dat in 2008 verscheen, maar pas nu in het Nederlands verkrijgbaar is.

Hierin maken we kennis met Roger Brown, een succesvolle headhunter, die er samen met zijn vrouw Diana, een levensstijl op na houdt die boven zijn financiële mogelijkheden ligt. Om de rekeningen toch betaald te krijgen, houdt Roger zich bezig met kunstdiefstal. Als zijn vrouw hem tijdens een vernissage voorstelt aan de Nederlander Clas Greve, hoopt Roger twee vliegen in een klap te kunnen slaan: niet alleen is Clas de geknipte man om een moeilijk in te vullen vacature bij een van Rogers klanten op te vullen. Ook heeft Roger zijn zinnen gezet op een verloren gewaande schilderij van de hand van Pieter Paul Rubens, dat Clas in zijn bezit heeft. Maar dan lijkt er een eind te komen aan Rogers geluk en voor hij het weet is zijn rol van roofdier uitgespeeld en verwordt hij tot prooi, in een spiraal van geweld waarin hij meerdere keren de dood voor ogen ziet en wanhopige pogingen onderneemt om de situatie weer naar zijn hand te zetten.

Liefhebbers van de andere boeken van deze auteur zullen zich bij het aansnijden van Headhunters even vertwijfeld in de haren krabben, want de pakweg eerste honderd bladzijden zijn van een voor Jo Nesbo ongekende oppervlakkigheid. Pas daarna pikt de auteur zijn oude vertrouwde vertelstijl weer op en verhoogt het leesplezier en de betrokkenheid recht evenredig met de beklemming, spanning en actie die in het verhaal geïnjecteerd worden.

Headhunters wordt in de eerste persoon enkelvoud verteld door het hoofdpersonage, dat worsterlt met een enorm complex omtrent zijn kleine gestalte en ter compensatie de beste werd in zijn vak. Onder andere door de negen fasen verhoortechniek die ontwikkeld werd door FBI-agentent Inbau, Reid en Buckley te modelleren voor gebruik bij sollicitaties is hij zijn collega’s veruit de baas, en kan hij het zich permiteren een meer dan behoorlijke hoeveelheid arrogantie aan te meten, zonder echt onsympatiek te worden bevonden. Alle andere personages staan in de schaduw van deze protagonist.

Maar hoge bomen vangen veel wind. En met een vernuftig uitgedacht plot, dat de klasse van Jo Nesbo onderstreept wordt meer dan eens een orkaantje opgewekt. De superioriteit van de auteur als componist van verhalen blijkt eens te meer uit het feit dat in het boek elk gegeven – hoe banaal of onbenullig ook – effectief een rol speelt in het verhaal. Headhunters is een van die weinige boeken waarin geen woord teveel staat. Het moge duidelijke zijn: Jo Nesbo staat op eenzame hoogte wat dit aspect van het schrijversvak betreft.

Headhunters is zeker niet het beste boek dat Jo Nesbo uit zijn verbeelding heeft weten te persen, maar toch is het nog altijd meer dan kwalitatief genoeg om zonder problemen het predikaat “zeer goed” erop te kleven. Voor lezers voor wie deze Noorse auteur nog een nobele onbekende is, kan dit verhaal zelfs een ideale kennismaking worden met zijn werk: het is zelfstandig leesbaar, niet te dik en meer dan goed genoeg om de nieuwsgierigheid naar meer aan te wakkeren.

Het definitieve verdict: 8/10

De buitenkant:
Dit boek is verpakt in een stijlvolle cover: een witte uil - een sneeuwuil misschien? - gefotografeerd net voor de landing, of toepasselijker voor een spannend boek net voor het grijpen van zijn prooi, tegen een zwarte achtergrond. Een soberheid die eigenlijk meer past bij een literair werk, maar die volledig in de lijn ligt van de laatste uitgave van De roodborst en De verlosser. Enkele een onopvallende vermelding vestigt de aandacht op het feit dat het een literaire thriller betreft. Een cover vol klasse.

De achterflap:
Het is november in Oslo en de eerste sneeuw van het jaar is gevallen. Birte Becker komt thuis van haar werk en bewondert de sneeuwpop die haar zoon en man in de tuin hebben gemaakt. Maar zij blijken van niets te weten. Als het gezin vol verbazing door het raam naar de sneeuwpop staat te kijken, bemerken ze iets vreemd. De sneeuwpop kijkt naar het huis, naar hen.

Inspecteur Harry Hole ontvangt een anonieme brief, ondertekend door ‘De sneeuwman’, een brief die verschillende verdwijningszaken met elkaar in verband brengt waarbij getrouwde vrouwen vermist raakten op de dag dat de eerste sneeuw viel. Die nacht vlucht Sylvia Ottersen weg door de eerste sneeuw. Ze weet niet waar ze voor op de vlucht is of waar ze naar op weg is...


De binnenkant:
In 1960 werd Jo Nesbo in Oslo geboren, maar hij bracht het grootste deel van zijn jeugd door in Molde. Die jonge jaren stond volledig in het teken van het voetbal, maar een zware blessure smoorde een professionele carrière op de grasmat in de kiem. Dan zat er niets anders op dan gaan te studeren en een aantal jaar later mag hij zichzelf gediplomeerd econoom noemen en keert hij terug naar de Noorse hoofdstad, om aan zijn professionele loopbaan te beginnen: eerst als journalist en later als beursmakelaar. Maar zijn nieuwe liefde ligt elders: begin jaren negentig heeft hij zijn eerste stappen als zanger-gitarist van de pop-rock groep Di Derre, die na verloop van tijd in hun thuisland zeer succesvol wordt: hij leeft zich uit als performer, componist en tekstschrijver.

Als een uitgever vraagt om een boek over de band te schrijven, gaat Jo Nesbo in afzondering en komt hij terug met Vleermuisman. Het wordt in 1997 meteen uitgeroepen tot de beste Noorse misdaadroman. Het boek is het eerste in de reeks met inspecteur Harry Hole in de hoofdrol en de prijs is de eerste van een ondertussen indrukwekkende erelijst. De sneeuwman is het zevende boek met Harry Hole, maar slechts het zesde dat vertaald werd naar het Nederlands: het tweede boek uit de reeks, dat in Noorwegen niet echt goed ontvangen werd, is vooralsnog niet verkrijgbaar in het Nederlands.

Als Harry Hole en brief ontvangt, die ondertekend is door De Sneeuwman, kan hij eindelijk het verband leggen tussen een aantal verdwijningen van gehuwde vrouwen op de dagen waarop de eerste sneeuw viel. Ook werd er telkens een sneeuwpop aangetroffen in de buurt van de woning van de als vermist opgegeven vrouwen.

De sneeuwman van Jo Nesbo en de figuur Harry Hole halen, door een aantal parallellen, herinneringen boven aan Henning Mankell en zijn figuur Kurt Wallander: beide auteurs zijn meesterlijke vertellers, die er ten allen tijde in slagen de aandacht van de lezer vast te houden, zelfs als ze bij tijd en wijlen wat te ver doordraven in het uitspitten van de zielenroerselen van hun respectievelijke hoofdpersonages en de demonen die hun geest teisteren. Ook de meest banale beschrijvingen zijn met zo'n naturel op papier gezet dat het boeiende lectuur blijft. Zelfs de kleine verwijzingen naar zijn vorige boeken in de reeks, en dan vooral naar Vleermuisman zijn zo goed geïntegreerd dat ze totaal niet als storend ervaren worden. De vloeiendheid en vlotheid van hun teksten staat garant voor een - als die al bestaat - ideale leessnelheid, die aangenaam blijft weglezen van de eerste zin tot aan het laatse woord. Dat meesterschap is maar weinigen gegeven.

Maar de manier waarop het verhaal in De sneeuwman geconstrueerd is doet ook denken aan het werk van Jeffery Deaver: niet alleen wordt verscheidene malen een verdachte onder de aandacht gebracht, die later dan weer niet de dader blijkt te zijn, maar ook het gebruik van cliffhangers aan het einde van hoofdstukken en verrassende wendingen in het verloop van het verhaal dragen de stempel van deze Amerikaanse auteur.

Maar Jo Nesbo heeft niet alleen maar goed afgekeken bij collega's. Hij heeft natuurlijk ook zijn eigen draai gegeven aan het boek. Zo blijkt hij een meester te zijn in het onopvallend laten vallen van kleine hints waarmee hij pas tientallen bladzijden later - als ze al uit de gedachten van de lezer verdwenen zijn - echt aan de slag gaat. Dit prikkelt de lezer enorm en zorgt voor een competieve band tussen publiek en schrijver.

Natuurlijk zijn er ook een paar minpuntjes te bespeuren, zoals het oersterke GSM-toestel van Harry: hij gooit het zo hard tegen een muur dat het cement loslaat, en keilt het op de vloer van een auto, maar het ding blijft keurig functioneren.
En misschien wordt er wel een keertje te veel een verkeerde verdachte achterna gezeten. Maar deze bemerkingen vallen amper op tussen het voor het overige perfect geschreven boek.

Met De sneeuwman heeft Jo Nesbo een prachtig visitekaartje afgeleverd dat elke liefhebber van het spannende boek moet gelezen hebben.

De score: 10/10