Erics BIBber Blog

De eerste zin:
Toen Walter Süskind het nieuws hoorde, dacht hij meteen aan zijn vrouw en dochtertje.

De korte inhoud
1942. In het door de nazi’s bezette Amsterdam wordt Walter Süskind aangesteld als hoofd van de Hollandsche Schouwburg. In opdracht van de Joodsche Raad regelt hij dat zijn Joodse medeburgers vanuit de schouwburg op transport worden gesteld naar Westerbork, zogenaamd om in Duitsland te gaan werken. Maar als Walter ter ore komt welk lot ze in werkelijkheid te wachten staat, besluit hij een levensgevaarlijk dubbelspel te spelen. Hij sluit vriendschap met de hoge SS-officier Aus der Fünten en zoekt tegelijkertijd aansluiting bij de illegaliteit. Gebruikmakend van zijn positie in de schouwburg probeert hij een groot aantal kinderen van een wisse dood te redden. Terwijl de razzia’s toenemen en het net zich verder sluit rond de Joodse gemeenschap, riskeert Walter alles wat hem lief is.


Het volledige rapport
Eindhovenaar Alex van Galen studeerde literatuurwetenschappen en leerde daarna het schrijversvak door mee te werken aan de scenario’s van tal van televisieseries. In afwachting van het verschijnen van zijn derde spannende boek, houdt hij zijn publiek aan zich gebonden door te tekenen voor Süskind, het boek van de Nederlandse film die eerder dit jaar in de zalen draaide.

Walter Süskind is een Duitse jood die in 1938 naar Nederland emigreert, in de hoop te ontsnappen aan Hitlers antisemitistische politiek. Maar als enkele jaren later de nazi’s Nederland binnenvallen, is hij eraan voor de moeite. Om te ontsnappen aan deportatie, aanvaard hij binnen de Joodse Raad de functie van directeur van de Hollandsche Schouwburg. Dit is de verzamelplaats waar alle Amsterdamse joden worden samengebracht vooraleer ze op transport gezet werden naar het doorgangskamp Westerbork – deze laatste is het Nederlandse equivalent van de Mechelse Dossinkazerne in Vlaanderen. Als bevoorrecht getuige van de wreedheden die de bezetter tegen de Joden begaat, kan hij niet langer lijdzaam toezien en besluit hij een ontsnappingsroute op te zetten voor zijn geloofsgenoten, waarlangs in 1942 en 1943 zowat zeshonderd kinderen konden ontsnappen aan een zekere dood.

Het grootste nadeel van verhalen die gebaseerd zijn op ware feiten, is dat iedereen die interesse heeft in de hoofdpersoon of de gebeurtenissen al weet hoe het zal aflopen zonder nog maar een letter gelezen te hebben. Het spreekt voor zich dat dit funest is voor de spanningsboog. Maar onder andere Titanic, of het meer aan dit onderwerp gerelateerde Schindler’s list, bewijzen dat dit niet noodzakelijk succes in de weg staat.

In zijn nawoord stelt de auteur dat Süskind in de eerste plaats een goed lopend verhaal moest worden. In dat streven is hij alvast cum laude geslaagd, want het boek leest niet alleen als een trein; het is tevens veel zorg en taalgevoel geschreven. Maar het boek leest misschien wel te vlot – een kwaal die heden ten dage woekert in de misdaadliteratuur. Het directe gevolg is dat het verhaal weinig body heeft. Menig beschreven situatie of actie brengt bij de lezer, ondanks de onmenselijkheid en wreedheid ervan, nauwelijks of geen gevoelens van gruwel of afschuw te weeg. Als dit boek een eerste kennismaking zou zijn met de Jodenvervolging van de nazi’s, zou je denken dat het er overwegend welgemanierd en zelfs gedistingeerd aan toe ging.
Ook de minachting van de onwetende stads- en geloofsgenoten van het hoofdpersonage komt niet veel verder dan een flauw gescholden “moffenvriendje”. Het mocht allemaal wat rauwer en ruiger geschreven zijn en wagonladingen meer emotie bevatten. Zelfs het feit dat het boek gepositioneerd wordt als een roman verandert hier niets aan.

Deze alom aanwezige oppervlakkigheid declasseert Süskind tot een aardig tussendoortje, terwijl het een prachtig document had kunnen zijn over een donkere bladzijde uit de geschiedenis waarin het hoofdpersonage schitterde in menselijkheid. Als je echt geïnteresseerd bent in het onderwerp neem je beter Walter Süskind – Hoe een zakenman honderden Joodse kinderen uit handen van de nazi’s redde ter hand. In dit verleden jaar verschenen non-fictiewerk, dat Alex van Galen ook vernoemt in zijn nawoord, gaat historicus Mark Schellekens onder andere dieper in op de emoties, wroeging en twijfels waarmee Walter Süskind worstelde.

Het definitieve verdict: 6/10

Motivatie van de keuze:
Dit is er weer eentje uit mijn Creme de la crime reeks. Het is een van de acht percent origineel Nederlandstalige werken in die lijst: een uitzonderlijk feit dus. Nu maar hopen dat het boek ook uitzonderlijk goed is.

De achterflap:
In 1945 wordt een Nederlandse pater in Neurenberg door een gevangene gewaarschuwd dat een eeuwenoude relikwie van Karel de Grote in handen van de nazi’s dreigt te vallen. Zestig jaar na het einde van de oorlog wordt de oude pater opeens vermoord. De wetenschapper Daniel de Ruyter krijgt een dag na het misdrijf een vreemd notitieboekje in handen. Hebben de moord en de inhoud van het boekje iets met elkaar te maken? Al snel ontdekt Daniel dat de bezitter van het boekje zijn leven niet zeker is. Als hij onterecht wordt beschuldigd van moord op zijn mentor, professor Huydenkooper, wordt duidelijk dat hij het moet opnemen tegen een onzichtbare maar oppermachtige vijand.
De enige die Daniel vertrouwt is zijn jeugdliefde Eva, de dochter van Huydenkooper, die na jaren opeens weer voor zijn neus staat. Tijdens een bloedstollende zoektocht naar het geheim van de oude monnik doen Daniel en Eva verbijsterende ontdekkingen over de verborgen geschiedenis van Europa. Ook zal blijken of de gevoelens die ze nog steeds voor elkaar hebben een kans krijgen in het heetst van de strijd.


Bespreking:.
Alex van Galen is een professioneel schrijver: na zijn studie literatuurwetenschappen, legde hij zich toe op het schrijven van scenario’s voor TV-series voor de Nederlandse openbare en commerciële zenders. Een van die series waaraan hij meewerkte, Meiden van De Wit, werd ook door de VRT uitgezonden. Met De opvolger zet hij zijn eerste stappen in de wereld van de misdaadliteratuur.

In dit debuut volgen we Daniel De Ruyter, een professor in de Europese mythologie die, na het spoorloos verdwijnen van zijn broer, met de post een notitieboekje toegestuurd krijgt dat vol staat met blijkbaar onsamenhangende aantekeningen. Hij raadpleegt zijn mentor, maar als die vermoord wordt, verkeert Daniel zich plotseling in de onconfortabele situatie van hoofdverdachte. Hij ziet maar een oplossing om de echte schuldige te vinden: het raadsel van de notities oplossen. Tijdens zijn zoektocht, die niet over rozen gaat, komt hij in het vaarwater en wordt hij een speelbal van de verschillende partijen die allen ook, om verschillende redenen, op zoek zijn naar het symbool van de absolute macht in Europa.

Dat Alex van Galen weet hoe hij een verhaal moet vertellen, heeft hij al ten overvloede bewezen met zijn scripts voor televisiefeuilletons. Hij gebruikt veel van zijn eerder opgedane ervaring en kennis om volgens dezelfde regels van de kunst zijn eersteling te construeren en te vertellen. Het resultaat is een zeer vlot verteld verhaal, vol actie dat aan sneltreinvaart voordendert en dat geen moment verveelt. De opvolger is een actiefilm in boekvorm geworden.

Maar heden ten dage zijn televisie en literatuur uitgegroeid tot twee totaal verschillende media, met elk hun specifieke eigenaardigheden en kenmerken. TV moet het tegenwoordig vooral hebben van continue beweging, flitsende camerawisselingen en non-stop actie, met zo weinig mogelijk rustpunten om de kijker maar niet in verleiding te brengen om weg te zappen. In het boek daarentegen wordt wat meer diepgang, achtergrondinformatie en uitwerking van personages en locaties nog op prijs gesteld.

Zo worden de locaties – als daar zijn Abdij Sint Benedictusberg in Vaals, het historische stadscentrum van Neurenberg en de Wewelsburg – met veel zorg gekozen, maar wordt er maar een fractie van hun potentie gebruikt, waardoor de speciale touch die ze aan het verhaal zouden kunnen geven verloren gaat. Ook van de personages komt de lezer amper meer te weten dan het absolute minimum om hun plaats in het verhaal en de drijfveren achter hun daden te rechtvaardigen.

Alles wordt opgeofferd aan de snelheid waarmee het verhaal wordt vooruitgestuwd. Zo leggen de hoofdrolspelers bij momenten wel erg snel de juiste verbanden en slagen ze erin sneller conclusies te trekken dan de logica voor mogelijk houdt.

Alles bij elkaar beschouwd, is De opvolger een goed spannend boek vol actie, maar is het te weining uitgewerkt om een topper te zijn.

Mijn score: 7/10